Paragraaf Duurzaamheid

We zijn een actieve gemeente op het gebied van Duurzaamheid. In deze paragraaf geven wij weer wat afgelopen jaar onze inzet was.

Algemene activiteiten

Uitvoering Duurzaamheidsprogramma
De gemeenteraad stelde het Duurzaamheidsprogramma 2025 - 2028 in januari 2025 vast. Met het Duurzaamheidsprogramma 2025-2028 zijn de ambities, doelstellingen, bijbehorende acties (projecten) en de benodigde financiën voor het verduurzamen van onze gemeente grotendeels vastgelegd. Dit monitoren we elk kwartaal. Belangrijke meerjarige uitvoeringslijnen blijven de Regionale Energie Strategie (RES) en Transitievisie Warmte (TVW). Dit werken we uit in het Warmteprogramma. Er gaat veel aandacht uit naar het adviseren en stimuleren van inwoners, bedrijven en organisaties. Het gaat onder andere om energiescans voor bedrijven, energieadviezen voor zelfbouw & monumenten, natuur- en milieueducatie en het stimuleren van circulariteit bij bedrijven. Ook is er aandacht voor het verduurzamen van het gemeentelijke vastgoed en monitoring van activiteiten vanuit het programma.  

Regionale Energiestrategie 
In 2021 stelde de raad de RES 1.0 Holland Rijnland vast met onze lokale ambitie/productieplafond van 0,08 TWh duurzame energie in 2030 en dat er geen mogelijkheden zijn voor (grote) windturbines. Hiermee bereiken we de doelstelling voornamelijk met inzet van zonne-energie. Voor het toestaan van grote zonnevelden geldt een gebiedsgericht spoor met ruimtelijke en maatschappelijke voorwaarden. Om de uitvoering aan te jagen organiseerden we bijeenkomsten voor initiatiefnemers van zonneparken en de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop. Deze inzet leidde tot een Green Deal, welke in  februari 2026 wordt ondertekend. Met de Green Deal committeren de partijen zich aan het beleidskader zonne-energie inclusief het streven naar vijftig procent lokaal eigendom.

Parallel aan dit proces stelden we een zienswijze op tegen de plannen van de provincie om zoekgebieden windenergie in hun omgevingsbeleid op te nemen. In 2025 stelde de provincie Zuid-Holland vast dat de RES regio Holland Rijnland haar doelen voor 2030 niet lijkt te halen. Hierop onderzocht de provincie potentiële locaties voor windturbines (OER-onderzoek), waarvan elf in het Groene Hart inclusief gemeente Nieuwkoop. Aangezien we geen mogelijkheid zien om windturbines te plaatsen, is stevig ingezet op motivering richting provincie waarom windenergie in onze gemeente niet kansrijk is. Onder andere via ambtelijke- en bestuurlijke gesprekken en de uitgebreide zienswijze op de provinciale herziening omgevingsbeleid 2025.   

Warmteprogramma
Als gemeente stellen we een warmteprogramma op. Dat is een wettelijke verplichting. Hierin moet duidelijk worden waar, wanneer en op welke manier straten, wijken en dorpen van het gas af gaan. In 2025 is ingezet op verder onderzoek en advies wat nodig is om de huidige Transitievisie warmte om te vormen tot Warmteprogramma. Dit deden we samen met een groep interne en externe stakeholders. We onderzoeken met elkaar de mogelijkheden om van het gas af te gaan en de uitvoering hiervan. Hierin prioriteren we de kansen voor collectieve warmte en ondersteunen we ondertussen gebieden waar de individuele oplossing voor de hand ligt. Het programma krijgt in 2026 verder vorm door verschillende scenario's uit te werken. Het ligt in de verwachting dat extra middelen nodig zijn voor de uitvoering.  

Wijkgerichte aanpak 
We blijven de komende jaren actief aan de slag met de wijkgerichte aanpakken. De aanpakken zijn voor en door inwoners.  Met deze wijkgerichte aanpakken geven we invulling aan een gebiedsgerichte en participatieve uitvoering van het Duurzaamheidsprogramma. Door nauw samen te werken met lokale partners en actieve inwoners en door aan te sluiten bij wat er per wijk nodig is, werken we stapsgewijs toe naar een duurzame en toekomstbestendige gebouwde omgeving. De ervaringen uit de verschillende wijken benutten we om de aanpak verder te verbeteren en waar mogelijk op te schalen naar andere kernen binnen de gemeente. 

Ter Aar 
In Ter Aar werken we samen met Dorpsteam Duurzaam Ter Aar. Er zijn al twee succesvolle inwonersavonden en inkoopacties georganiseerd. In 2026 krijgt dit een vervolg met een ‘Warmteoffensief’ om huurders en woningeigenaren te ondersteunen met energie besparen en isoleren gericht op de wijk Aardam-Oost. 

Zevenhoven en Noordeinde 
Na de zomer van 2025 is gestart met een wijkgerichte aanpak in Zevenhoven en Noordeinde. Samen met Dorpsraad Zevenhoven, Gebiedscoöperatie Nieuwkoop en Buurkracht richtten we een dorpsteam op, bestaande uit zowel woningeigenaren als huurders. Inmiddels zijn er twee dorpsteambijeenkomsten geweest en is een warmtescan-actie uitgevoerd. 

Langeraar
In 2025 is in Langeraar gestart met een wijkgerichte aanpak rondom de ontwikkeling van het warmtenet. We organiseerden een inwonersbijeenkomst waarin we bewoners informeerden over het warmtenet, de planning en de mogelijke gevolgen voor hun woning.  Aansluitend stellen we een wijkuitvoeringsplan op voor woningeigenaren die in de toekomst een aanbod ontvangen om aan te sluiten op het gemeentelijke warmtenet. Deze aanpak voeren we uit samen met energiecoaches. Die energiecoaches ondersteunen inwoners bij het verkrijgen van inzicht in de staat van hun woning, de benodigde maatregelen voor aansluiting en de voor- en nadelen van het warmtenet. Hierdoor kunnen inwoners een weloverwogen keuze maken over aansluiting wanneer zij een aanbod ontvangen van het gemeentelijke warmtebedrijf.

Warmtenet Langeraar 
In november 2024 stelde de gemeenteraad een krediet vast voor de aanleg van de broninstallatie van het (zeer laagtemperatuur)warmtenet. Zo kunnen we deze aansluiten op het IKC en nieuwbouwappartementen in Langeraar. In 2025 zijn de gebouwen opgeleverd en aangesloten op een tijdelijke voorziening. In 2026 volgt de definitieve aansluiting. Om het leidingwerk uit te kunnen breiden naar bestaande bouw is naast eigen vermogen ook een WIS subsidie nodig. Daarmee overbruggen we de onrendabele top als ook vreemd vermogen in de vorm van een lening bij BNG-bank. Om de WIS subsidie te krijgen, richtten we in 2025 een warmtebedrijf op. Zo konden we de subsidie aanvragen.  

Bij de aanvraag van deze WIS in het voorjaar van 2025  bleek dat de regeling geen rekening hield met een ZLTnet. Na intensieve gesprekken hierover met de Rvo en het NPLW pastte de Rvo haar regeling aan en stelde deze in september 2025 opnieuw open. Hierop hebben wij opnieuw een aanvraag ingediend voor de subsidie. Op dit moment is de aanvraag nog in behandeling bij het Rvo. De planning is dat in de eerste helft van 2026 de WIS beschikking binnen is en de lening met BNG  afgesloten.  

Duurzame gebiedssystemen De Olm en Bovenland
Voor bedrijventerreinen De Olm en Bovenland onderzochten we mogelijkheden voor duurzame gebiedssystemen. Voor Bovenland zijn te weinig aanknopingspunten gevonden om het project van de Gebiedscoöperatie Nieuwkoop een gevolg te geven. Daarentegen zijn in De Olm wel mogelijkheden om samen te werken om elektriciteit zo slim mogelijk te benutten. Onderzocht wordt of een laadplein voor elektrische vrachtwagens opgezet kan worden en of we een koppeling kunnen leggen met mogelijke zonneparken aangrenzend aan het bedrijventerrein.  

Soorten managementplan (SMP)
Bij het (na)isoleren van woningen kunnen verblijfplekken voor vleermuizen en andere soorten verdwijnen. Om dit te voorkomen en te voldoen aan de Natuurbeschermingswet is een gebiedsontheffing nodig. Via een SMP kunnen we – onder voorwaarden – in één keer voor een groot gebied een ontheffing op de Wet natuurbescherming krijgen. Ecologisch bureau Aqua Terra Nova startte in april 2025 met de ecologische onderzoeken binnen het plangebied. Hieruit blijkt dat onze gemeente beschikt over een rijke biodiversiteit aan beschermde gebouwbewonende soorten. Op basis van deze onderzoeksresultaten wordt het SMP momenteel verder uitgewerkt. In het voorjaar van 2026 worden de laatste ecologische onderzoeken uitgevoerd. Daarmee wordt het onderzoek voor het gehele plangebied afgerond en verwerkt in het SMP ten behoeve van de vergunningsaanvraag (Q3 2026). 

Duurzaamheidsreserve 
We hebben een duurzaamheidsreserve ingesteld. Zo hebben we financiële daadkracht in de omslag naar een duurzamere gemeente. De besteding van middelen uit de Duurzaamheidsreserve koppelen we aan de maatregelen vanuit het Duurzaamheidsprogramma 2025-2028.  Na 2028 is de reserve uitgeput. Aanvullend op de reserve zijn er ook middelen vanuit subsidiemogelijkheden van andere overheden.  

Energiebesparingsfonds/Nationaal isolatieprogramma
Gemeenten ontvangen rijksmiddelen vanuit het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) om slecht geïsoleerde koopwoningen energiezuiniger te maken. In 2025 is de laatste tranche beschikbaar gesteld.  Samen met de € 1.000.000 vanuit de reserve Duurzaamheid is er een budget beschikbaar van ruim € 3.1 mln. Dat is ondergebracht in het Energiebesparingsfonds. Vanuit dit fonds kunnen woningeigenaren subsidie aanvragen om hun woning te isoleren.  De subsidieregeling is bedoeld voor woningen die vóór 1992 zijn gebouwd en een WOZ-waarde tot €421.000 (peildatum 01-01-2022) hebben. 

Uitvoeringskosten Klimaatfonds
Voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid stelt het Rijk jaarlijks middelen beschikbaar aan gemeenten. Die middelen zijn bedoeld om capaciteit te versterken (zoals formatie en externe expertise) en de lokale uitvoering van beleid te ondersteunen. Voor de periode tot en met 2030 worden deze middelen verstrekt via nationale uitvoeringsregelingen voor klimaat- en energiebeleid. Gemeenten zetten deze middelen in voor onder andere de lokale warmtetransitie en energiebesparing.  

Energiearmoede 
Door aanhoudend hoge energieprijzen staan veel huishoudens financieel onder druk. Om deze groep te helpen, ontvangen gemeenten specifieke middelen om een eigen lokale aanpak te ontwikkelen en uit te voeren. De aanpak richt zich op het verlagen van energielasten en het verminderen van energiearmoede door ondersteuning bij energiebesparing en woningisolatie.  In 2025 is een aanpak uitgevoerd voor huurders van de woningcorporaties Woondiensten Aarwoude, Woningstichting Nieuwkoop en Hof Wonen. Inwoners met energiearmoede kregen via een fixbrigade van het Regionaal Energieloket de mogelijkheid om gratis kleine energiebesparende maatregelen te laten aanbrengen. 

Voor woningeigenaren met energiearmoede is in 2024 een regeling in het leven geroepen in samenwerking met Duurzaam Bouwloket. Die regeling geeft gratis bodem- of vloerisolatie voor huishoudens die in 2022 of 2023 energietoeslag ontvingen. Vanaf juli 2025 is een vervolgregeling gestart, waarbij woningeigenaren zonder kruipruimte of met reeds aanwezige bodem- of vloerisolatie in aanmerking kwamen voor dakisolatie. Daarnaast is de doelgroep uitgebreid met huishoudens die in 2024 energietoeslag ontvingen. Deze regeling liep tot en met eind 2025. De uitgevoerde aanpak energiearmoede is gefinancierd met SPUK-middelen.