Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Deze paragraaf is een rapportage van de paragraaf Weerstandsvermogen uit de begroting 2025. De paragraaf bestaat uit: 

1. Een berekening van de beschikbare middelen om risico's op te vangen, de zogenaamde beschikbare weerstandscapaciteit.
2. Een inventarisatie van de financiële risico's die de gemeente loopt, de zogenaamde benodigde weerstandscapaciteit.
3. Een beeld van onze financiële positie, weergegeven aan de hand van een verzameling ratio's.

De weerstandscapaciteit is het totaal aan middelen dat we kunnen inzetten om de financiële gevolgen van voorkomende risico’s op te vangen. Hiertoe behoren:

De begroting 2025 voorspelde per 31 december 2025 een weerstandscapaciteit van bijna € 9 miljoen. Deze komt volgens deze jaarrekening uit op  € 18 miljoen. In paragraaf 6.3 Toelichting op de balans lichten we de mutaties op de reserves toe.
 

De risico inventarisatie bevat de risico's die financieel meetbaar zijn. Om een beeld te geven van de aard en de omvang van de risico's, zijn hieronder de grootste risico's kort omschreven. Het gaat om risico's die financiële gevolgen kunnen hebben van meer dan € 50.000.

Het opstellen van de risico inventarisatie is een gestructureerde wijze van kijken naar risico’s. Daarbij is ook meer aandacht besteed aan beheersmaatregelen en de kans dat bepaalde risico’s zich daadwerkelijk voordoen. Ook besteden we aandacht aan risico’s die niet primair financieel zijn. 

Bij het opstellen van de jaarstukken 2025 zochten we zoveel mogelijk aansluiting bij de risico-inventarisatie van de begroting 2025. 

De ratio weerstandsvermogen (weerstandsratio) berekenen we als volgt:

De actuele weerstandsratio van onze gemeente is: 

Waarderingstabel weerstandsvermogen (bron: Nederlands Adviesbureau Risicomanagement)

Volgens onderstaande waarderingstabel plaatst de berekende ratio onze gemeente in categorie A: Uitstekend.

De ratio weerstandsvermogen zegt nog niet alles over onze financiële positie. Voor een nauwkeuriger beeld is een aantal andere ratio's beschikbaar via het BBV. Die ratio's staan in onderstaande tabel:

De ratio's brengen onze financiële ontwikkelingen in kaart. Ieder besluit met financiële gevolgen en ook autonome ontwikkelingen beïnvloeden onze (toekomstige) financiële positie en dus ook de ratio's die daar uitdrukking aan geven.

Netto schuldquote
De netto schuldquote geeft een indicatie van de mate waarin de gemeentelijke inkomsten belast zijn met schulden en in hoeverre de gemeente aan haar financiële verplichtingen kan voldoen. De netto schuldquote wordt berekend door de netto schuldpositie te delen door de totale baten.  Bij een netto schuldquote hoger dan 130 procent is sprake van een hoge schuld. Onder de 100 procent is sprake van een gemiddelde tot lage schuld. De netto schuldquote in de begroting 2025 was berekend op 13,97 procent. In de jaarrekening bedraagt de netto schuldquote -0,59 procent.  Een negatieve netto schuldquote betekent dat de financiële bezittingen hoger zijn dan de schuldenpositie.

Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen
Bij de berekening van de 'Netto Schuldquote Gecorrigeerd Voor Alle Verstrekte Leningen' wordt het vreemde vermogen verminderd met de doorgeleende gelden (leningen van de gemeente aan derden).

Solvabiliteitsratio
De solvabiliteitsratio geeft weer in hoeverre het totaal van de activa is gefinancierd met eigen middelen. De ratio wordt berekend door het Eigen Vermogen te delen door het totale vermogen. In de begroting 2016 besloot de raad dat de solvabiliteitsratio minstens 40 procent bedraagt. Eind 2025 bedraagt de solvabiliteit 58,47 procent.

Grondexploitatie
Deze indicator geeft de relatieve hoogte van de voorraad bouwgrond en het onderhanden werk (de grondpositie) in de grondexploitaties aan. De waarde van de grondpositie wordt gedeeld door de totale baten uit de gemeentelijke exploitatie. Hoe groter de grondpositie in verhouding tot de totale gemeentelijke baten, hoe groter het verhoudingsgewijze risico dat de gemeente loopt. De ratio grondexploitatie aan het einde van 2025 bedraagt -5,74 procent vanwege een negatieve waarde van de grondexploitaties.

Structurele exploitatieruimte
Het financiële kengetal ’structurele exploitatieruimte’ geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de begroting/jaarrekening is, afgezet tegen de inkomsten. Als norm voor gezond begrotingsevenwicht hanteren we 0,6 procent van de algemene dekkingsmiddelen. Deze norm is gebaseerd op de vuistregel die bij art. 12 gemeenten gehanteerd wordt voor de bepaling van de ruimte in de begroting om structurele tegenvallers op te vangen. In de jaarrekening haalden we een percentage van 7,94 procent.

Belastingcapaciteit
De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen wordt vaak gerelateerd aan de totale woonlasten. Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) publiceert deze lasten ieder jaar in de Atlas van de lokale lasten. Onder de woonlasten vallen de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. De belastingcapaciteit wordt berekend door de totale woonlasten van een meerpersoonshuishouden te vergelijken met het landelijk gemiddelde in het voorgaande jaar en de uitkomst uit te drukken in een percentage. De relevante informatie vinden wij in de tabel met de regionale vergelijking in de paragraaf Lokale Heffingen en de Atlas lokale heffingen van COELO. Uit berekening blijkt dat de belastingcapaciteit in 2025 113,49 procent bedraagt. Dat betekent dat wij 13 procent boven het landelijk gemiddelde liggen.

Ratio's in samenhang
De verschillende ratio's laten samen zien dat de financiële positie van onze gemeente gezond is. De solvabiliteit en de ratio weerstandsvermogen zijn ruim voldoende tot uitstekend. Het financiële beleid richt zich erop niet in een situatie te komen waarin we beleidsinhoudelijke concessies (bezuinigingen) moeten doen als gevolg van externe ontwikkelingen, zoals die op de geldmarkt, de onroerend goed markt of de financiële verhouding met het Rijk. Dat beleid krijgt vorm in ons streven naar een gezonde schuldpositie, een stevige solvabiliteit, voldoende structurele ruimte in de exploitatie en een verstandige omgang met de verhoudingsgewijs omvangrijke gemeentelijke grondexploitaties.